علت توسعه نیافتگی اکثر جوامع مسلمان
ساعت ۱:۳٦ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: علت توسعه نیافتگی اکثر جوامع مسلمان

             اگر دین موجب بهبود زندگى انسان مى شود چرا جوامع اسلامى پیشرفت
                  نمى کنند؟
              پاسخ
                  دین حقیقى اسلام به رشد ، تعالى و پیشرفت بشر در ابعاد مختلف
                  زندگى مى اندیشد و دانش، کار، تلاش و پیشرفت را به همگان توصیه
                  مى کند، چنین دینى نمى تواند مانع پیشرفت و عامل عقب ماندگى
                  باشد; روش و منش مسلمانان سده نخستین تاریخ اسلام گواه این
                  مدعاست.
                  بى تردید مسلمانان دوران عظمت و افتخار و شکوهمندى را پشت سر
                  گذاشته اند. آن عصرى که در آن تمدن اسلامى ضمن جبران کاستى ها و
                  رفع عقب ماندگى ها، قرن ها سرآمد تمدن هاى جهانى بود به گونه اى
                  که «طى پنچ قرن، از لحاظ نیرو و نظم و بسط قلمرو و اخلاق نیک و
                  تکامل سطح زندگانى و قوانین منصفانه انسانى و تساهل دینى ـ
                  احترام به عقاید و افکار دیگران ـ و ادبیات و تحقیق علمى و علوم
                  و طب و فلسفه پیشاهنگ جهان بود».[1]
                  ملت هاى بزرگ جهان نیز در آن عصر در بیشتر علوم وامدار مدنیت
                  اسلامى بودند، بهره مندى اروپا از تمدن پر شکوه اسلام از واقعیات
                  غیر قابل انکار مورخان غربى است. گوستاولوبون ضمن تأکید بر حق
                  مسلمانان در نجات اروپاى مسیحى از «حال توحش و جهالت» مى نویسد:
                  «نفوذ اخلاقى همین اعراب زاییده اسلام، آن اقوام وحشى اروپا را
                  که سلطنت روم را زیر و زبر نمودند، داخل در طریق آدمیت نمود و
                  نیز نفوذ عقلایى آنان دروازه علوم و فنون و فلسفه را که از آن به
                  کلى بى خبر بودند به روى آنها باز کرد و تا ششصد سال آنان استاد
                  ما اروپاییان بودند».[2]
                  سخن ویل دورانت در این باره شنیدنى است: «اروپا از دیار اسلام
                  غذاها و شربت ها و دارو و درمان و اسلحه و نشان هاى خانوادگى،
                  سلیقه و ذوق هنرى، ابزار و رسوم صنعت و تجارت، قوانین و رسوم
                  دریانوردى را فرا گرفت و غالبا لغات آن را نیز از مسلمانان
                  اقتباس کرد.. علماى عرب ـ مسلمان ـ ریاضیات و طبیعیات و شیمى و
                  هیأت و طب یونان را حفظ کردند و به کمال رسانیدند و میراث یونان
                  را که بسیار غنى تر شده بود، به اروپا انتقال دادند».[3]
                  پس علت عقب ماندگى جوامع اسلامى در عصر حاضر چیست و عدم پیشرفت
                  مسلمانان را در کجا باید جست؟ براى پاسخ به این سؤال توجه به
                  نکات ذیل شایسته است:
                  1. عقب ماندگى مختص کشورهاى مسلمان نیست همچنان که پیشرفت منحصر
                  در کشورهاى غیر دینى نیست، در عصر حاضر بسیارى از کشورهاى غیر
                  اسلامى دستخوش مشکلات توسعه نیافتگى و آسیب هاى آن هستند و از
                  سویى برخى از کشورهاى اسلامى نیز وجود دارند که در ردیف کشورهاى
                  توسعه یافته و در حال توسعه قرار دارند.
                  2. مشکلات معنوى و آسیب هاى اخلاقى حاکم در کشورهاى توسعه یافته
                  را نباید از نظر دور داشت; البته این نوشتار در پى ترویج این
                  گمانه نیست که هر توسعه اى مساوى با انحطاط اخلاقى و بحران معنوى
                  است، لیکن مى توان گریز آن کشورها را از دین و باورهاى اعتقادى
                  عامل واپسگرایى اخلاقى دانست که در صورت وجود معنویت و دین در
                  جامعه چنین وضعیتى رو به کاستى مى نهاد.
                  3. علل و ریشه هاى عقب ماندگى مسلمانان ریشه در دین ندارد، بلکه
                  رویگردانى آنان از پیام وحى را مى توان عامل عقب گرد آنان دانست.
                  به عبارتى مسلمانان خود مسؤول این انحطاط مى باشند و در صورت
                  بازگشت به حقیقت دین و پایبندى به عقاید و فرمان هاى اسلام مى
                  توان به برترى و پیشرفت امید داشت :
                  (أَنْتُمُ الأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤمِنِینَ .. وَ تِلْکَ
                  الأَیّامُ نُداوِلُها بَیْنَ النّاسِ);[4] شما برترید اگر مؤمن
                  هستید ما این روزهاى ـ شکست و پیروزى ـ را میان مردم به نوبت مى
                  گردانیم ـ تا آنان پند گیرند ـ ».
                  4. وجود حاکمیت هاى فاسد و خودکامه در رأس کشورهاى اسلامى و
                  سیطره بیگانگان در عقب ماندگى دول مسلمان بى تاثیر نیست. همچنین
                  تفرقه و گسست هاى موجود میان کشورها و غفلت هاى بسیار را نیز نمى
                  توان از نظر دور داشت.

 

            پی‌نوشت‌ها:

 

                  1. تاریخ تمدن، ویل دورانت، ج 11، ص 317.
                  2. تمدن اسلام و عرب، ص 751.
                  3. تاریخ تمدن، ج 11، ص 319.
                  4. سوره آل عمران، آیه 139 ـ 140.

 

 

نقل از جامعه المصطفی العالمیه