چه تفاوتى میان تقلید کورکورانه و تقلید در احکام دین وجود دارد؟
ساعت ۱:٢٢ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: چه تفاوت میان تقلید کورکورانه و تقلید در احکام دین

             چه تفاوتى میان تقلید کورکورانه و تقلید در احکام دین وجود دارد؟

              پاسخ

                  در فرهنگ عمومى فارسى تقلید در صورتى بار منفى دارد که مقلد هیچ

                  گونه دلیلى براى پیرویش نداشته و کورکورانه در پى کسى برود و از

                  سخن کسى تبعیت نماید. بى شک چنین تقلیدى ناپسند و مذموم است ;

                  بیان اقبال لاهورى هم اشاره به این نکته دارد:

                  خلق را تقلیدشان بر باد داد اى دو صد لعنت بر این تقلید باد

                  لیکن تقلید در احکام دین نه کورکورانه و بى دلیل است و نه مذموم،

                  بلکه عقل آدمى چنین روشى را براى همگان تجویز مى کند. علامه

                  طباطبایى مى فرماید : «تقلیدى که مورد بحث ماست غیر از تقلیدى

                  است که به معنى تبعیت کورکورانه و پیروى بى خردانه مى باشد که

                  اسلام با تمام قوا با وى مبارزه مى کند و قرآن کریم[1] او را یکى

                  از مذموم ترین صفات انسان شمرده، آنانى را که از نیاکان و

                  بزرگانشان و یا از مردمان هواپرست و هوسباز، بى چون و چرا و بدون

                  منطقى صحیح تقلید و تبعیت مى کنند و دنبال هر صدایى مى افتند،

                  جزو حیوانات مى شمارد».[2] حال با عنایت به تمییز تقلید روا از

                  نقلید ناروا، به مطالب زیر توجه فرمایید:

                  1. با گسترش دامنه علوم، پدیده تخصصى شدن امرى پسندیده است ، در

                  یک امر تخصصى سه راه را وجود دارد:

                  الف) به دست آوردن تخصص;

                  ب) پیروى از یک متخصص;

                  ج) عمل به گونه اى که این یقیین را ایجاد نماید که آنچه باید

                  انجام گرفته باشد، انجام شده است; که در این صورت باید با مطالعه

                  تمام دیدگاه ها، به گونه اى عمل نماییم که عملکرد ما بر محور همه

                  دیدگاه ها باشد، که بدان احتیاط مى گویند.

                  2. عقل آدمى توصیه مى کند که اگر فرد خود متخصص نیست، از متخصص

                  پیروى کند. در حوزه احکام دین نیز این قاعده جارى است، زیرا باید

                  براى آگاهى از احکام شرعى، به آگاهى هاى بسیارى دست یافت تا به

                  مرتبه اجتهاد رسید، بى شک نیل به به این جایگاه نیازمند سال ها

                  تلاش جدى است، در غیر این صورت به حکم عقل اگر فرد مجتهد یا

                  احتیاط کننده ـ محتاط ـ نیست، لازم است از مجتهد تقلید کند.[3]

                  به عنوان مثال، یک پزشک تصمیم به ساخت یک خانه مى گیرد، در این

                  زمینه یا باید خود دست ه بکار شود و پس از بهره گیرى از دانش

                  مهندسى عمران و گذراندن دوره تجربى، با دست خود به معمارى آن

                  بپردازد، یا با بهره گیرى از نظر تمام مهندسان و معماران به این

                  کار اقدام کند و یا ساخت خانه را به یک مهندس کار کشته و متخصص

                  بسپارد. عقل سالم راه سوم را منطقى ترین راه دانسته، او را به

                  مراجعه کردن به یک مهندس و معمار کارکشته رهنمون مى شود .

                  3. تقلید از یک مجتهد، پیروى بى دلیل و کورکورانه نیست، زیرا در

                  هر مساله که از مجتد پیروى مى شود، آن مساله متکى بر منابع وسیع

                  اسلامى است که در صورت پرسش، پاسخ آن قابل ارایه مى باشد.

                  4. به جز راهنمایى عقل، قرآن کریم نیز همگان را به پیروى، پرسش و

                  تقلید از دانایان امت توصیه مى کند :

                  (فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ);[4]

                  اگر نمى دانید از آگاهان بپرسید.

 

 

 

            پی‌نوشت‌ها:

 

 

 

                  1. (وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللّهُ قالُوا

                  بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَیْنا عَلَیْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ کانَ

                  آباؤُهُمْ لا یَعْقِلُونَ شَیْئاً وَ لا یَهْتَدُونَ); و چون به

                  آنان گفته شود: از آنچه خدا نازل کرده است پیروى کنید ; مى

                  گویند: نه، بلکه از چیزى که پدران خود را بر آن یافته ایم، پیروى

                  مى کنیم. آیا هر چند پدرانشان چیزى را درک نمى کرده و به راه

                  صواب نمى رفته اند ـ باز هم در خور پیروى هستند ـ ؟. سوره بقره،

                  آیه 170.

                  2. بررسى هاى اسلامى، ص 48.

                  3. باورها و پرسش ها، مهدى هادوى، ص 58.

                  4. سوره انبیا، آیه 7.

 

 

نقل از جامعه المصطفی العالمیه