منظور خداوند در قرآن کریم (الرحمن 17) از دو مشرق و مغرب چیست؟
ساعت ۱:۱٦ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: نکات قرآنی ،منظور از دو مشرق و دو مغرب

 

منظور خداوند در قرآن کریم (الرحمن 17) از دو مشرق و مغرب چیست؟

                  مگر یک مشرق و مغرب بیش‌تر در جهان وجود دارد؟

              پاسخ

                  قبل از پرداختن به تفسیر آیه، توضیح یک مطلب ضرورت دارد:

                  کره زمین، دارای دو قطب مغناطیسی است که شمال و جنوب خوانده

                  می‌شود. از طرف دیگر، چون زمین دارای دو حرکت وضعی (به دور خود)

                  و انتقالی (به دور خورشید) است، به نظر می‌آید که خورشید

                  صبحگاهان از یک طرف خارج می‌شود و کم کم بالای سر ما می‌آید و

                  سپس شامگاهان در طرف دیگر فرو می‌رود. در عرف مردم و اصطلاح علمی

                  آن طرف که خورشید طلوع می‌کند، «شرق» و آن طرف که خورشید غروب

                  می‌کند، «مغرب» نامیده می‌شود.

                  نکته یاد شده ظاهر قضیه است. با دقت عقلی و علمی ثابت می‌شود که

                  زمین مشرق‌ها و مغرب‌های متعدد دارد. برخی از دلایل نکته اخیر

                  عبارتند از:

                  1. چون زمین به شکل کره است و به دور خورشید حرکت می‌کند در هر

                  نقطه زمین یک مشرق و مغرب و اثر طلوع مکرر خورشید پیدا می‌شود.

                  2. خورشید در هر روز در ساعت معین طلوع و غروب می‌کند که با ساعت

                  طلوع و غروب روز قبل و بعد متفاوت است. بنابراین، به تعداد

                  روزهای سال مشرق و مغرب داریم.

                  3. برای هر انسانی شش جهت متصور است، پس طلوع و غروب، با توجه به

                  جایگاه هر کس، متفاوت است.

                  نتیجه: در ظاهر یک مغرب و مشرق بیش‌تر نیست، ولی در واقع مشرق‌ها

                  و مغرب‌های متعدد وجود دارد. بنابراین، تعبیر به مشرق و مغرب

                  (بقره / 115) یا مشارق و مغارب (معارج / 40) با مبانی علمی منافی

                  نیست.

                  در مورد آیه یاد شده در پرسش «رب المشرقین» و رب المغربین»

                  (الرحمن / 17) چند احتمال تفسیری داده شده است.

                  1. مقصود از مغرب، مغرب تابستان و زمستان و مقصود از دو مشرق،

                  مشرق تابستان و زمستان است که با همدیگر متفاوتند، چنان که حضرت

                  علی(ع) در این باره می‌فرماید: «مشرق تابستان و زمستان هر کدام

                  بر حد خود است»[1]

                  توضیح این که: مشرق ها و مغرب های متعددی وجود دارد، ولی نهایت

                  آنها در تابستان و زمستان است، زیرا در دوران آغاز تابستان و

                  زمستان خورشید به حداکثر و حداقل اوج خود می‌رسد. که از آنها به

                  مدار شمالی و جنوبی تعبیر می شود و مدارهای دیگر در بین او دو

                  قرار دارند. بنابراین، چون مشرق ها و مغربها بین این دو جای

                  دارند. در این آیه واژه «المشرقین و المغربین» به صورت مثنی به

                  کار رفته است.

                  2. مقصود از دو مشرق و دو مغرب، مشرق و مغرب خورشید و ماه است.

                  طبق این تفسیر، چون ماه و خورشید هر کدام طلوع و غروب خاص خود را

                  دارند، واژه مثنی به کار رفته است.

                  3. مقصود از مشرقین پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) هستند. و

                  مراد از مغربین امام حسن(ع) و امام حسین(ع). این مطلب بیان باطن

                  یا تأویل آیه است که در طلوع اسلام پیامبر(ص) و علی(ع) بودند و

                  امام حسن و امام حسین(ع) در دوره غروب اسلام اصیل از صحنه جامعه.

                  برای آگاهی بیشتر ر.ک:

                  1. پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، محمد علی رضایی اصفهانی، ص 191 ـ

                  195.

                  2. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ص 120 و 121.

                  3. مجمع البیان، علامه طبرسی، ذیل آیه.

 

 

 

            پی‌نوشت‌ها:

 

 

 

1.       نورالثقلین، هویزی، نوشته التاریخ العربی، ج 7، ص 213.

 

نقل از جامعه المصطفی العالمیه