نظریه صرفه
ساعت ٤:۳٥ ‎ق.ظ روز شنبه ۳٠ شهریور ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: نکات قرآنی ،نظریه صرفه

                                                                       نظریه صرفه:

ناتوانى بشر از مقابله با قرآن و تسلیم دربرابر آن اعجاز قـرآن را ثـابـت و مـبـرهن نمود.

در پاسخ به این که چرا بشر نتوانست مانندقرآن بیاورد, بعضى از دانـشـمـنـدان شیعى و سنى , نظریه اى را به نام نظریه صرفه عنوان نموده و آن را یکى از وجـوه اعجاز قرآن شمرده اند.

مطابق این نظریه , خداوندهمت و انگیزه مردم را از معارضه با قرآن منصرف ساخته است .

طرفداران این نظریه در بیان آن اختلاف نظر دارند.

عده اى مى گویند خداوند توان مقابله با قرآن را از بشر سلب کرده است , به طورى که اگر متعرض قرآن گردند,نمى توانند مانند آن را بیاورند.

گروهى دیگر بر این باورند که خداوند اساسا توان تعرض به قرآن را سلب کرده است .

چه بسا بعضى تـوان مـقابله را داشته اند, اما چون توان تعرض از آنان سلب گردیده است , نتوانسته اند مانند آن را بیاورند.

از قول سیدمرتضى نقل گردیده است که خداوند علومى را که براى مقابله با قرآن نیاز داشته اند از آنـان سـلـب گردانیده است .

اگر بپرسیم چگونه اعجاز قرآن باقول به صرفه قابل توجیه است ؟ پاسخ آنان این است که اگر فرض کنیم مردم قادر به آوردن مثل قرآن بودند با توجه به این کـه مورد خطاب تحدى قرار گرفتند تمام شرایطبراى انگیزه مقابله با قرآن فراهم بوده است , در عین حال مى بینیم تمام آنان از این معارضه امتناع ورزیده با همه انگیزه ها و اقتضائاتى که در نظر آنـان بـراى ابـطال قرآن وجود دارد, قدمى در راه ابطال آن برنمى دارند.

همین امر از شگفت ترین امـورخارق العاده است و خارق العاده بودن آن بدین جهت است که آنها هم مى توانستند به مـقابله برخیزند (قدرت مقابله با قرآن ) و هم با آیات تحدى بر این امرتحریک گردیده , موقعیت و افـتـخـارات خویش را در معرض خطر جدى دیده در پى چاره اى مى گشتند (انگیزه شدید براى مـقـابـله ) اما در مقام معارضه و مقابله برنیامدند واین چیزى جز صرف همم آنان (به معناى سلب قدرت آنان ) از سوى خداوند نبوده است و فى نفسه اعجاز قرآن را نمایان مى سازد.

نـارسـایـى این نظریه بسیار آشکار است .

زیرا مطابق با این عقیده , اعجاز قرآن را درخود قرآن و از جـمـله در فصاحت بى نظیر آن نباید جست وجو نمود, بلکه اعجاز درصرف همم صورت گرفته اسـت , یـعـنـى خـداونـد اندیشه کسانى را که قصد برابرى ومانندآورى با قرآن کریم را داشته اند, مـنـصـرف گـردانـده اسـت .

ضـعف این نظریه بدین جهت است که ارزش ذاتى و ادبى ـ زبانى و مـحـتـوایـى و سـبکى قرآن را براى معجزه بودن آن کافى نمى داند.

از میان علماى امامیه سیدمرتضى و شیخ مفید طرفدار این نظریه اند.